Ang sumusunod na artikulo ay batay sa orihinal na lathalain na ipinadala ni G. Gomez Rivera.

Para sa mga nanonood na hindi gaano naka-intindi, o nakasunod, ng argumento ng pelikulang TATARIN, na batay sa isang obra ni Nick Joaquin (The Summer Solstice), binibigay namin ang mga sumusunod na pagpaliwanag ni Dra. Belen de los Santos y Sisioco de Arguelles, inampun bilang anak ni Don Epifanio de los Santos y Cristobal  (kung kanino pinangalanan ang EDSA) at dating pangulo ng Division o Instituto de Espanol y Cultura ng DECS. Ang mga pagpaliwanang ukol sa Tatarin binigay ni Dra. Arguelles nuong 1964 pa.

Ang TATARIN ayon kay Dra. Arguelles ay isang ritual upang magkaroon ng anak ang isang babaeng katutubo, lalo na ang mga katutubong Tagala.  Binibigay, nitong mga babaeng nangagtatarin, ang kanilang sarili sa “iilang mga halusinasyon na guinawang mistulang sayaw upang sila’y magkaroon ng anak”.

Pero ang pelikula, na batay sa obra ni Nick Joaquin, maykatha  at pambansang  artista sa panitikan, hindi nagsasabi kung saan, at kung kailan, sumibol  itong ritual ng pagkafertil ng isang babae.

Ang ‘Tatarin’ ay may kaugnayan sa WASP

Hindi rin sinasabi ng pelikula na ang dahilan ng pagsibul ng rito, o ritual, ng TATARIN,  hanggang sa mga taong 1920, may kaugnayan sa pagmasaker ng mga Kanong WASP (White Anglo-Saxon Protestants o mga Puting Protestante) sa mga kayumangguing mga bayaning Pilipino sa panahon ng digmaan ng Estados Unidos laban sa sinalakay nilang unang Republika ng Filipinas na tinatag nuong a 12 ng Hunyo, 1898.

Ang digmaan na inumpisahan ng Estados Unidos, o ng mga Kanong WASP, laban sa unang Republika ng Filipinas nuong  1899 talagang natapos ng mahuli nila ang  pangalawang pangulo ng naturang Republika na si Macario Sakay y De Leon sa  taong 1907.

PINAGPAPATAY ng mga Kanong WASP ang isang milyun at kalahating mga Pilipino  sa pangalan ng digmaang iyon na sinimulan ng mga nasabing Kano ng binaril  nila, sa tulay ng Santa Mesa at San Juan, ang mga walang malay na mga sundalong Pilipino nuong Febrero 1899.

Pinagpapatay ng mga mananakop na mga Kanong WASP ang ikalimang bahagui ng  buong populasyon ng Filipinas ayon kay James B. Goodno, isang historiador na  Kano din. Ang datos na ito makikita sa pahina 33 ng libro ni Goodno na  pinamagatan na: “Philippines, Land of Broken Promises na pinublika sa Nueva  York” nuong 1996.

Ayon kay Dra. Arguelles “ang mga namatay na lalaking katutubo naguing napakarami kung ihambing sa proporsiyon total ng populasyon ng bansa na ang  pakirandam na lumatay sa kababaihan ay ang pangulila dahil pati ang mga  lalaking katutubo na di pinatay, sa digmaang iyon, nagkaroon ng trauma at  parang nawalan sila ng ganang magparami ng lahi. Ang pagkawasak ng kanilang  unang Republika  nagkarron ng malaking epekto sa kanilang pag-iisip at  humina ang kanilang pagnanasa at pakay sa pagkaroon ng mga anak. Dahil sa  kalagayang ito na bumalot sa mga kalalakihang katutubo, nagwala ang mga  kababaihan.”

Ang ritual ng tubig

Patuloy ni Dra. Arguelles: “Pero, ang araw ni San Juan Bautista may isang  ritual ng tubig na siyang pagbabasa sa mga tao maski na sa guitna ng daan.  Dahil sa ritual ng tubig, sumanib dito ang ritual ng TATARIN. At upang  mapagtakpan ang katangiang seksuwal ng ritong ito, pinasiya ng mga babailana  na sumama ang mga nangagsitatarin sa bawat procesion ni San Juan Bautista.”

“Ang pagbabasa ng katawan sa mga dekada ng 20, 30 at 40 may kahulugang  kahalayan na nagbibigay ng estimulasyon sa mga nanood na kalalakihan. Ang  katawang basa ng kababaihan nagpapalitaw ng hubog ng kanilang mga dibdib at  balakang na siyang gumiguising sa mga kalalakihan na nasa mga kalye.”

“Pagkatapos ng pagsama sa prosesyon ni San Juan bilang mga devota nito, ang  mga nangagsitatarin humihiwalay pagkatapos sa isang dakong nakatago kung  saan nila sinisimulan ang mga maiinit nilang sayaw. Mistulang sayaw ng mga  Hitana at mga Flamenca ang mga primitibong kilos at indak nitong mga sayaw  na bunga na kanilang mga halusinasyon at pagnanasa. Ang kahinhinan na dating  katangian ng mga Filipina ay winawaksi. At pagkatapos ng mga ganitong sayaw,  ang mga nagsitatarin ay sumasama sa kanilang mga esposo upang makipagtalik.”

Magpa-tatarin para magka-anak.

“Ang mga babae na mula sa matataas na lipunan at sa panglipunang uri ng mga  may profesyon at edukasyon sa mga unibersidad, may mababang pagtanaw  sa mga  karaniwang nangagsitatarin.  Pero, may ilan din sa kanila ang sumusunod sa  ritual na ito kapag malaki ang kanilang pangangailangan na magkaroon ng  anak.”

Kung naipaliwanag sana ng mas maganda ang kasaysayan ng TATARIN, malamang  na mas malawak din ang pagkakaalam ng madlang nanonood sa kung ano ang tunay  na argumento ng isinapelikulang obra ni Nick Joaquin.
 

*** Webmaster’s Note: Si G. Guillermo Gomez Rivera ay isang awardee ng Premio Zobel at kaanib Academia Filipina. Siya ay dating National Language Committee Secretary ng Philippine Constitutional Convention 1971-73.

By way of background, we are reprinting below an article about the movie:

Filmmaker Tikoy Aguiluz directs Nick Joaquin classic
Posted: 7:33 PM (Manila Time) | November 24, 2001
Inquirer News Service
Source: http://www.inq7.net/ent/2001/nov/25/ent_6-1.htm

 NATIONAL Artist for Literature Nick Joaquin depicted the roaring ’20s in his masterpiece, “Tatarin,” which was first produced as a period play. It presented the ancient pagan dance ritual that is “Tatarin,” a celebration which coincides with the feast of St. John the Baptist.

Through the magic of cinema, “Tatarin” has been turned into a multi-million-peso motion picture, directed by Tikoy Aguiluz and scripted by Ricky Lee for Viva Films. It is intended as an official entry for the Metro Manila Film Festival in December.

To give “Tatarin” a more distinguished credit, another National Artist, Lucresia Kasilag (music), composed the music. Edna Vida of Ballet Philippines choreographed the dance rituals and Dez Bautista was tapped as production designer for the period setting.

Dina Bonnevie and Edu Manzano don period costumes as they lead the stellar lineup of stars in “Tatarin.” Other members of the cast are Raymond Bagatsing, Carlos Morales, Patricia Javier, Daniel Fernando and Rica Peralejo, with the special participation of Tony Amador and Chin-Chin Gutierrez.

“Tatarin” uses the backdrop of the American occupation, the period where the picturesque “Tatarin” ritual awakens the goddesses in the quiet, passive spirits of a mistress of a mansion, Lupe (Dina) and her maid Amada (Rica). Drawn to worship of a centuries-old Balete tree, Lupe and Amada are caught in a trance that liberates them from all their inhibitions.

“Through ceaseless chanting, Lupe and Amada empower the weakest of their sensibilities,” Tikoy explains. “And by some form of erotic pagan dance, they rouse to frenzy the most savage of their desires that from long ago, had been shackled to frigidity by men who dominate their world.”

Both Tikoy and Ricky consider “Tatarin” their most important project to date.

“It is an honor for us to bring to the big screen the work of Nick Joaquin,” Tikoy says.

The director’s film credits include “Boatman,” “Segurista,” “Rizal sa Dapitan,” and “Biyaheng Langit.”

Tikoy is also at the helm of the upcoming Cinemanila Film Festival, to be held next month.
Ricky, meanwhile, wrote the screenplay for memorable films like “Himala,” “Brutal,” “Salome” and “Karnal” among many others.